Wandelschoenen onderhouden: schoonmaken en impregneren

Borstelen, drogen, impregneren: elke fabrikant en elke outdoorwinkel geeft dezelfde stappen voor het onderhouden van wandelschoenen. Leg twee van die pagina’s naast elkaar en het loopt precies daar spaak waar je een antwoord nodig hebt. Moet je impregneren op een natte of op een droge schoen? De ene merkpagina zegt nat, de andere droog.

Hoe maak je wandelschoenen schoon na een natte wandeling?

Haal de veters en de binnenzolen eruit; LOWA wijst erop dat zich juist in de inlegzolen veel vocht verzamelt. Bever adviseert daarna een harde borstel voor de zool en een zachtere voor het bovenwerk, en bij erg vieze schoenen eerst afspoelen met lauw water. Geen heet water, zegt Hanwag, en de NKBV waarschuwt voor agressieve reinigingsmiddelen en voor hard schrobben rond stiksels en naden. De wasmachine kan volgens de NKBV het materiaal en de structuur ernstig beschadigen.

Stel dat afspoelen niet uit tot het weekend. Bever geeft de reden: het voorkomt dat het zand bij de volgende wandeling in het materiaal dringt en de schoen sneller slijt. Vuil kost bovendien ademend vermogen, want leer wordt volgens LOWA pas door afborstelen weer luchtdoorlatend.

Drogen doe je aan de lucht, ongeveer 24 uur. LOWA somt op waar je ze niet neerzet: niet in de zon, de badkamer, bij de verwarming of in de auto, en niet in een vochtige ruimte, want daar ontstaat schimmel. Warmte droogt het leer en de zool uit, legt Bever uit. Hanwag zet de schoen weg met de tong wijd open en bergt hem staand op: nooit vochtig in een kofferbak, plastic zak of kelder.

Over het papier in de schoen lopen de adviezen weer uiteen. De NKBV en LOWA noemen gewoon krantenpapier; Hanwag schrijft dat er absorberend papier in hoort en uitdrukkelijk geen krant, omdat de inkt het membraan aantast. Wandel.nl komt op hetzelfde uit: bij een Gore-Tex-voering liever keukenpapier, want de inkt kan de laag verstoppen en dan ademt je schoen niet meer. Heeft je schoen een membraan, dan is de krant van tafel. Wissel het papier zodra het verzadigd is en haal het er op tijd uit.

Hoe vaak moet je wandelschoenen impregneren?

Hier lopen de adviezen uiteen. Bergfreunde schrijft dat schoenen die regelmatig gebruikt worden om de één tot twee maanden opnieuw behandeld moeten worden, en na een hevige regenbui sowieso bij thuiskomst. Bever en de NKBV noemen geen termijn maar een signaal: zodra de waterdruppels niet meer mooi parelen, is het tijd. LOWA zegt over het eigen middel op leer dat het effect na ongeveer drie weken afneemt.

Wij houden het op de pareltest. Een kalendertermijn gaat over een gemiddelde schoen in gemiddeld weer, de druppels gaan over jouw paar. Sprenkel wat water op de neus, en vloeit het uit in plaats van dat het blijft staan, dan is de laag op. Doe die test een dag voor je vertrekt: LOWA en Bergfreunde zijn het erover eens dat een verse impregnering pas na 24 uur volledig werkt.

Impregneren op een vochtige of een droge schoen?

Bergfreunde zegt: spuit leren schoenen terwijl ze nog vochtig zijn, want dan staan de poriën wijd open. Hanwag zegt het omgekeerde: op de gedroogde schoen. Beide adviezen staan zonder voorbehoud op hun eigen pagina.

LOWA is de enige die uitlegt waar dat verschil vandaan komt, en daarmee valt de tegenstelling weg. Een oplosmiddelhoudende spuitbus hoort volgens LOWA op een licht vochtige schoen, omdat de open poriën het middel diep laten doordringen; een watergebaseerde spray kan ook goed op droog leer. Het gaat dus niet over jouw schoen maar over jouw middel. De fles in je hand is de enige bron die daarover iets te zeggen heeft.

Sla de tong en de moeilijk bereikbare plekken niet over, en behandel ook de veters, adviseert Hanwag. Huismiddelen laat je staan: Bergfreunde noemt haarlak, uierzalf en kaarsvet, en waarschuwt voor kwalijke gevolgen. Wat er in impregneermiddelen zit, staat in ons stuk over PFAS in wandelkleding.

Welk middel hoort bij welk materiaal?

Leer invetten is geen onderhoud

Dit is het hardnekkigste misverstand over wandelschoenen. LOWA voert het zelf op als mythe, met de kop dat lederschoenen regelmatig ingevet moeten worden, en zet er het antwoord onder: ledervetten en oliën zijn niet de optimale keuze. Ze maken het leer week en kunnen de poriën volledig afsluiten, waardoor de schoen niet meer stabiel en niet meer ademend is en verlijmingen kunnen loslaten. Hanwag laat elk voorbehoud weg: in geen geval vet of olie gebruiken.

Na een vetbehandeling voelt je schoen zacht en waterdicht aan, en daarom blijft het advies rondgaan. Wat je niet voelt is dat de steun uit het bovenwerk verdwijnt. Wax doet wel wat je van vet hoopte: leer is een natuurproduct, schrijft Hanwag, dat zonder onderhoud uitdroogt en scheurtjes krijgt, en daar gaat een dun laagje wax op de schone, droge schoen tegenin. Dat het leer donkerder wordt hoort erbij; Hanwag noemt dat patina het teken van een goed onderhouden schoen.

Wat onderhoud niet kan repareren

Geen borstel, wax of spray raakt het onderdeel dat je schoen uiteindelijk sloopt: de tussenzool. Die veroudert op de kalender en niet op de kilometerteller. WNDL beschrijft hydrolyse als de chemische afbraak van een verbinding door een reactie met water, en schat dat het ongeveer zes tot zeven jaar na de fabricage begint. Willem van Dalen van speciaalschoenmakerij Cambreur noemt in Op Pad een jaar of zes tot acht, bij alle bekende merken.

Over de rol van opslag zijn de twee het oneens. WNDL schrijft dat hoge temperaturen en vochtige omgevingen het proces aanzienlijk versnellen, en tekent bij het idee dat dragen hydrolyse vertraagt aan dat dat vaak gezégd wordt. Van Dalen gaat verder: schoenen die vijf jaar op zolder stonden bezweken niet dáárdoor, maar omdat de levensduur van hun tussenzool verstreken was. Voor jou komt het op hetzelfde neer: een paar dat al jaren in de doos ligt, neem je niet zonder testwandeling mee op een meerdaagse tocht. Eén versneller heb je wel in de hand, want Van Dalen noemt zuur, en mest in het bijzonder.

Wanneer onderhoud niet meer het antwoord is

Bever noemt rond de duizend kilometer als levensduur van een goede wandelschoen; onze eigen richtlijn ligt op 1000 tot 1500 km. Welke signalen daarbij horen staat bij wandelschoenen vervangen: een uitgesleten zoolprofiel, weggezakte demping, een doorgezakt bovenwerk en scheve hakken. Poets die niet weg met een extra laag spray. De NKBV zet er een nuchtere tussenstap tegenover: veters en binnenzolen zijn slijtdelen die je vervangt, en zolen en naden controleer je regelmatig.

Een nieuw paar heeft volgens LOWA vóór de eerste tocht geen extra verzorging nodig, al is het opfrissen van de leerimpregnering wel verstandig. Besteed die eerste weken liever aan het inlopen van je wandelschoenen.

Veelgestelde vragen over het onderhoud van wandelschoenen